ပိုကောင်းတဲ့လေ ပိုကောင်းတဲ့ကျန်းမာရေး (ဂျူး)

 

ပိုကောင်းတဲ့လေ ပိုကောင်းတဲ့ကျန်းမာရေး (ဂျူး)

လေထုအရည်အသွေးကို ဘယ်လိုတိုင်းတာသလဲ?

လေထုအရည်အသွေးကို လေအရည်အသွေးညွှန်းကိန်း (Air Quality Index – AQI)နဲ့ တိုင်းတာပါတယ်။ အဓိကကတော့ တကုဗမီတာ ပတ်လည်ထုရှိတဲ့ လေထဲမှာ ပီအမ် ၂.၅ (PM 2.5) လို့ခေါ်တဲ့ (Aparticulate matter 2.5) ဘယ်လောက်ပါဝင်လဲ တိုင်းတာတာပါ။ ကျွန်မတို့ အိမ်တွင်းအိမ်ပြင်မှာ မြင်နေကျ ဖုန်တွေထက် အဆများစွာသေးငယ်တဲ့ အမှုန်လေးတွေပေါ့။ အနီးစပ်ဆုံးနှိုင်းရရင် ဆံချည်မျှင်တခုရဲ့ ကန့်လန့်ဖြတ်အချင်းက ၆၅ မိုက်ခရွန်တဲ့။ ဒီတော့ ကိုယ့်ဆံပင်ရဲ့ ကန့်လန့်ဖြတ်အချင်းထက် အဆ ၃၀ လောက်သေးတဲ့ ပီအမ်၂.၅ အမှုန်လေးတွေ ကျွန်မတို့ကိုယ်ထဲကို ဘယ်လောက်ထိ အလွယ်တကူဝင်နိုင်လဲ တွေးကြည့်လို့ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် သိပ်အန္တရာယ်ကြီးတာပါ။

လေထုထဲ တမီတာ ကုဗပတ်လည်မှာ ပီအမ် ၂.၅ အမှုန်အမွှား ၀-၅ အတွင်းရှိတယ်ဆိုရင် သိပ်ကောင်းတယ်။ သန့်စင်တယ်။ ၅၀-၁၀၀ ကြားဆိုရင်လည်း မဆိုးလှဘူး။ ၁၀၁-၁၅၀ အတွင်းဆိုရင် ကိုယ်ခံအားမကောင်းသူ၊ မူလရောဂါရှိသူတွေအတွက် အန္တရာယ်ရှိတယ်။ သာမန်လူတွေအတွက်တော့ သိပ်မဆိုးသေးဘူး။ ၁၅၁ ကနေ လွန်သွားရင်တော့ သာမန်ကျန်းမာနေသူတွေအတွက်ကိုပဲ မကောင်းတော့ပါဘူး။

မြန်မာနိုင်ငံရဲ့လေထုအရည်အသွေး

၂၀၁၉ ခုနှစ် ထုတ်ပြန်ချက်တခုအရ မြန်မာနိုင်ငံမှာ လေထုညစ်ညမ်းမှုနဲ့ဆက်စပ်ပြီး သေဆုံးရသူပေါင်း ၂၂၀၀၀ ရှိပါသတဲ့။ (ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံအခြေစိုက် IQAir အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့လေထုအရည်အသွေး အစီရင်ခံစာ (World Air Quality Report)အရ မြန်မာနိုင်ငံဟာ အဆင့် ၁၉ မှာရှိပါတယ်)။ အဲ့ဒီတော့ ကိုဗစ် ၁၉ ကိုပြောသလို ပြောရမယ်ဆိုရင် မကြောက်နဲ့၊ သို့သော် မပေါ့နဲ့။ ရန်ကုန်မြို့ရဲ့လေထုအရည်အသွေးကို Air Quality Yangon Facebook Page ကနေ ဖော်ပြပေးနေတာရှိသလို လက်ကိုင်ဖုန်းထဲမှာ အပလီကေးရှင်းထည့်ထားပြီး ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်လေထုအရည်အသွေးကို သိနိုင်ပါတယ်။

လေထုညစ်ညမ်းရတဲ့အကြောင်းရင်း

လေထဲမှာပါဝင်သင့်တဲ့ ဓာတ်ငွေ့အချိုးအဆတွေ ပြောင်းကုန်လို့ လေထုညစ်ညမ်းရတယ်လို့ ပြောလို့ရပါတယ်။ လေထုထဲမှာ နိုက်ထြိုဂျင်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ ရေငွေ့နဲ့ အာဂွန် ဆိုပြီး အဓိက ဓာတ်ငွေ့ ၅မျိုး ပါဝင်တယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဓာတ်ငွေ့တွေ သူ့အချိုးအတိုင်း မှန်ကန်စွာရှိနေရင် လေထုသန့်စင်နေပါတယ်။ မများသင့်တဲ့ဓာတ်ငွေ့တွေ လေထုထဲများနေရင် အသက်ရှူဖို့သင့်တော်တဲ့လေ မဟုတ်တော့ပါဘူး။

လေထုညစ်ညမ်းမှုတာက မီးတောင်ပေါက်ကွဲတာတို့ သဲမုန်တိုင်းတိုက်တာတို့လို သဘာဝကြောင့်ဖြစ်တာရှိပေမယ့် အဓိကကတော့ လူတွေလုပ်လို့ ဖြစ်ရတာပါ။ နယ်နဲ့မြို့ကြီးတွေမှာ လေထုညစ်ညမ်းရခြင်း အကြောင်းရင်း အနည်းငယ် ကွာခြားပါလိမ့်မယ်။

နယ်မြို့များတွင် လေထုညစ်ညမ်းရသည့် အကြောင်းရင်း
၁။ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းသုံး ပိုးသတ်ဆေးနဲ့ ဓာတ်မြေဩဇာများ
၂။ တောင်ယာ၊ ကောက်ပဲသီးနှံအကြွင်းအကျန် မီးရှို့ခြင်း
၃။ ထင်းမီးသွေးပြုလုပ်ခြင်း
၄။ ကောက်ရိုး၊ မိုးနှင့် နေတို့ထိတွေ့မှုကြောင့် ထွက်လာသော မီသိန်းဓာတ်ငွေ့
၅။ မိုင်းလုပ်ငန်း (သတ္တုမိုင်း၊ ကျောက်မီးသွေးမိုင်း၊ ကျောက်စိမ်းမိုင်း၊ ရွှေမိုင်း၊ ပယင်းမိုင်း၊ နီကယ်မိုင်း၊ ကြေးနီမိုင်း)
မြို့ကြီးများတွင် လေထုညစ်ညမ်းရသည့် အကြောင်းရင်း
၁။ စက်ရုံကထွက်သော မီးခိုးငွေ့များ
၂။ မော်တော်ယာဉ်အိပ်ဇောကထွက်တဲ့ နိုက်ထြိုဂျင်အောက်ဆိုက်၊ ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ဓာတ်ငွေ့များ
၃။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ
၄။ အမှိုက်ပုံကြီးတွေကနေထွက်နေတဲ့ အငွေ့
၅။ အိမ်တွင်း မီးဖိုချောင်ကနေထွက်တဲ့ ကာဗွန်ငွေ့
၆။ ဖယောင်းတိုင်၊ အမွှေးတိုင်အငွေ့

ဘယ်လိုဆောင်ရွက်ရင် လေထုညစ်ညမ်းမှု လျှော့ချနိုင်မလဲ?

၁။ အမှိုက်မီးမရှို့နဲ့

ဘယ်အမှိုက်ကိုမှ မီးရှို့ဖို့ မသင့်တော်ဘူး။ ပလတ်စတစ်ပါရင် ပိုတောင်မရှို့သင့်ဘူး။ အဲဒီမီးခိုးတွေကပါတဲ့ အဆိပ်ငွေ့တွေကြောင့် နှလုံးရောဂါ၊ ဦးနှောက်အာရုံကြောရောဂါ၊ အဆုပ်ရောဂါနဲ့ ကြာရှည်ရှူမိရင် နှလုံးရောဂါနဲ့ ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်တယ်။
မီးမရှို့ရင် ဒီလောက်များတဲ့အမှိုက်တွေ ဘာလုပ်ရမလဲ။
ပထမတော့ အမှိုက်နည်းအောင် ကျွန်မတို့ကြိုးစားရမှာပါ။ အမှိုက်လျှော့ချဖို့က 5 R လို့ သိကြတဲ့ အချက်တွေပါပဲ။ Reduce လျှော့ချတာ၊ Reuse ပြန်သုံးတာ၊ Recycyle အသစ်တဖန်ပြန်သုံးတာ၊ Reject ပလတ်စတစ်ကို ငြင်းပယ်တာ၊ Return ယူပြီးရင် ဆေးကြောပြီး ပြန်ပေးတာ။
သစ်ရွက်မှိုက်လို အော်ဂဲနစ်အမှိုက်လိုဆိုရင် မြေဆွေး ကွန်ပို့စ်(compose) လုပ်ရမှာပေါ့။ မြေပေါ်မှာ ၃၊ ၄ ပေရှိတဲ့ လေးထောင့်တွင်းတခု ခပ်တိမ်တိမ်တူးမယ်။ သစ်ရွက်မှိုက်၊ စက္ကူမှိုက်၊ ဂျပ်ဘူးခွံဟောင်း၊ ကိုင်းခြောက်အဖျားအနား၊ သစ်သားစတွေ တလွှာချင်းထည့်မယ်။ အပေါ်က ရေဖျန်းပေးထားပြီး သုံးလေးရက်တခါ အထက်အောက်လှန်ပေးရမယ်။ လနဲ့ချီပြီးကြာတဲ့အခါ အလွန်ကောင်းတဲ့ သဘာဝမြေဆွေး ရမယ်။ ဒါပေမယ့် ထမင်းကျန် ဟင်းကျန် အသိုးတွေနဲ့ ဆီပေနေတဲ့အရာတွေ၊ ပလတ်စတစ်တွေ မထည့်ရပါဘူး။

၂။ အမွှေးတိုင်တွေ လျှော့ပြီးထွန်းမယ်

အမွှေးတိုင်က သစ်ပင်တွေကုန်ပါတယ်။ အမွှေးတိုင်ထက်ပိုဆိုးတဲ့ ခြင်ဆေးခွေတွေကို လုံးဝမထွန်းဘဲ ထားမယ်။ ခြင်ဆေးခွေက ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်တဲ့အဆိပ်ငွေ့တွေ အများကြီးပါတယ်။
ဒါဆိုခြင်မကိုက်အောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ ကိုယ့်အိမ်နားက ရေဝပ်တဲ့နေရာတွေ၊ ရေမြောင်းတွေကို ရှင်းမယ်။ ဘုရားပန်းအိုးတွေကို နှစ်ရက်တခါ လဲမယ်။ ခြင်မကိုက်အောင် စပါးလင်နဲ့ထုတ်ထားတဲ့ သဘာဝခြင်ဆေးတွေ လိမ်းလို့ ဖျန်းလို့ရတယ်။ သနပ်ခါးနဲ့ သံပုရာသီးညှစ်ပြီး လိမ်းတာလည်း တွေ့ဖူးပါတယ်။

၃။ ကားတွေနဲ့ပတ်သက်လို့ လျှော့ချနိုင်တာတွေရှိတယ်

စက်အင်ဂျင်ကောင်းအောင်ပြင်ဆင်ဖို့ အိပ်ဇောကနေ မီးခိုးမထွက်အောင်လုပ်ဖို့က ကားစီးသူတွေရဲ့ တာဝန်ပါ။ အပြင်ထွက်စရာရှိတာတွေ စုထား၊ ကားနဲ့တခေါက်တည်းထွက်ပြီး ဆောင်ရွက်စရာရှိတာတွေ အကုန်ဆောင်ရွက်။ ကိုယ့်ကြောင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်၊ နိုက်ထြိုဂျင်အောက်ဆိုက် အထွက်နည်းအောင် လုပ်ရမှာပါ။ ကာဗွန်ခြေရာနည်းအောင် ထိန်းသိမ်းခြင်းပေါ့။
ကိုယ်ပိုင်ကားမစီးဘဲ အများပြည်သူစီးတဲ့ ဘတ်စ်ကားကို စီးပါလို့ သာမန်အချိန်တွေမှာ ပြောလို့ရပေမယ့် ကိုဗစ် ၁၉ ဗိုင်းရပ်စ်အချိန်ကာလမှာတော့ ဘတ်စ်ကားထဲမှာ လူတွေနီးကပ်နေနိုင်တဲ့အတွက် ဆင်ခြင်ကြရမှာပါ။

၄။ လျှပ်စစ်ကို လျှော့သုံးဖို့ အလေ့အကျင့်လုပ်ရမှာပါ

ကျောက်မီးသွေး မီးလောင်စေရာကရတဲ့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား၊ အမှိုက်မီးရှို့စက်(incinerator) ကနေထုတ်လုပ်တဲ့ လျှပ်စစ်၊ ရေအားလျှပ်စစ် စတဲ့ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းတွေကြောင့် လေထုညစ်ညမ်းပါတယ်။ လေထုသန့်စင်စေချင်ရင် လျှပ်စစ်ကို ကျွန်မတို့လျှော့သုံးရမယ်။ မလိုအပ်ဘဲ ပန်ကာ၊ မီးတွေဖွင့်ထားတာမျိုး၊ ကွန်ပျူတာနဲ့ ရုပ်မြင်သံကြားတွေကို အဆင့်သင့်အနေအထား (standby) လုပ်ထားတာမျိုး ရှောင်ရမယ်။ ပါဝါခလုပ်ဖြုတ်ရမယ်။ ညအိပ်ရင် မီးပိတ်ရမယ် စသည်ဖြင့်ပေါ့။
အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအနေနဲ့ သန့်စင်တဲ့လျှပ်စစ်ရအောင်၊ နေရောင်ခြည်နဲ့သုံးတဲ့ ဆိုလာစွမ်းအင် လျှပ်စစ်ကို ဆောင်ရွက်နိုင်ရင် အတိုင်းထက်အလွန် ကောင်းမှာပါ။

၅။ သစ်ပင်တွေစိုက်ရမယ်။

သစ်ပင်သစ်ရွက်က ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို စုပ်ယူပြီး အောက်ဆီဂျင်ကို ပြန်ထုတ်ပေးတယ်။ လူနဲ့သစ်ပင်က တကယ့်ကို အပြန်အလှန်အကျိုးပေးတာပါ။ သစ်ပင်တွေကို ကမ္ဘာကြီးရဲ့အဆုပ်လို့ တင်စားကြတာကို ကြားဖူးကြမှာပါ။ သစ်ပင်တွေက ကမ္ဘာကြီးရဲ့အသည်းလည်းဖြစ်သတဲ့။ ဆာလ်ဖာဒိုင်အောက်ဆိုက်၊ နိုက်ထြိုဂျင်အောက်ဆိုက်နဲ့ အဆိပ်ငွေ့တွေကို သူ့အရွက်တွေက စုပ်ယူသန့်စင်ပေးလိုက်တာမို့ လူ့အသည်းနဲ့တင်စားကြတယ်။ လူ့အသည်းကလည်း လာသမျှ အဆိပ်တွေအကုန်စုပ်ယူပြီး ပြန်သန့်စင်ပေးရတာကိုး။

ကျန်းမာရေးအတွက် အလွန်အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ ပီအမ် ၂.၅ အမှုန်တွေကို သစ်ပင်တွေက နည်းနှစ်မျိုးနဲ့ လျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။

ပထမနည်းက အမှုန်အမွှားပီအမ်လေးတွေ အုပ်စုလိုက်ကို ပြန့်ကျဲသွားအောင် သစ်ရွက်သစ်ကိုင်းတွေက ခွဲပေးလိုက်ပါတယ်။ ပြန့်သွားတဲ့အခါ လေနဲ့ရောပြီးတော့ ပါဝင်မှု ပမာဏကျဲသွားပါတယ်။ ရေဖျော်သလို လေနဲ့ဖျော်ပေး (dilute)လိုက်တာပေါ့။ လူ့အသက်ရှူလမ်းကြောင်းထဲကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် မဝင်တော့ဘူးပေါ့။

ဒုတိယနည်းကတော့ သစ်ရွက်မှာ အနယ်ထိုင်ကပ်သွားတာပါ။ အဲဒီအမှုန်တွေက ဖယောင်းဆန်ဆန် သစ်ရွက်နဲ့ အမွှေးအမျှင်လေးတွေရှိတဲ့ သစ်ရွက်မှာ ကပ်သွားပြီး မိုးရွာလာတဲ့အခါ ရေနဲ့အတူပျော်ဆင်းသွားပါတယ်။ သစ်ရွက်အရွယ်အစားနဲ့ သစ်ပင်ရဲ့ ရွက်အုပ်မိုး (canopy) အပေါ်မှာလည်း မူတည်ပါတယ်။ ရွက်အုပ်မိုးကြီးလေ အမှုန်အမွှားတွေကို တားဆီးထားဖို့ ပိုအစွမ်းထက်လေပါ။

ဒါတွေကတော့ ကျွန်မတို့ တဦးချင်း၊ တအိမ်ချင်း၊ တရပ်ကွက်ချင်း ဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ အရာတွေပါ။
(၅.၅.၂၀၂၀ ရက်နေ့တွင် ဂျူး ရေးသားသည့် “ပိုကောင်းတဲ့လေ ပိုကောင်းတဲ့ကျန်းမာရေး” မှ ထုတ်နုတ်တင်ပြပါသည်။)

(Zawgyi)

ပိုေကာင္းတဲ့ေလ ပိုေကာင္းတဲ့က္ႏ္းမာေရး (ဂ္ဴး)

ေလထုအရေၫ္အၾသးကို ဘယႅိဳတိုင္းတာသလဲ?

ေလထုအရေၫ္အၾသးကို ေလအရေၫ္အၾသးညႊႏ္းကိႏ္း (Air Quality Index – AQI)နဲ႔ တိုင္းတာပါတယ္။ အဓိကေကတာ့ တကုဗမီတာ ပတႅၫၳဳရြိတဲ့ ေလထဲမြာ ပီအမ္ ၂.၅ (PM 2.5) လို႔ေခၚတဲ့ (Aparticulate matter 2.5) ဘယ္ေလာကၸါဝငႅဲ တိုင္းတာတာပါ။ ကၽျႏၼတို႔ အိျမၲင္းအိမ္်ပငၼြာ ်မင္ေနက္ ဖုႏ္ေၾတထက္ အဆမ္ားျစာေသးငယၱဲ့ အမႈႏ္ေလးေေၾတပါ့။ အနီးစပၧဳံးႏြိဳင္းရရင္ ဆံခ္ၫၼၽြငၲခုရဲ့ ကႏ္႔လႏ္႔်ဖတ္အခ္င္းက ၆၅ မိုကၡျရႏၲဲ့။ ဒီေတာ့ ကိုယ့္ဆံပင္ရဲ့ ကႏ္႔လႏ္႔်ဖတ္အခ္င္းထက္ အဆ ၃၀ ေလာက္ေသးတဲ့ ပီအမ္၂.၅ အမႈႏ္ေလးေၾတ ကၽျႏၼတို႔ကိုယၳဲကို ဘယ္ေလာကၳိ အၾလယၱကူဝငၷိဳငႅဲ ေၾတးၾကၫ့္လို႔ရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သိပ္အႏၲရာယ္ႀကီးတာပါ။

ေလထုထဲ တမီတာ ကုဗပတႅၫၼြာ ပီအမ္ ၂.၅ အမႈႏ္အမႊား ၀-၅ အၾတင္းရြိတယၦိဳရင္ သိပ္ေကာင္းတယ္။ သႏ္႔စငၲယ္။ ၅၀-၁၀၀ ၾကားဆိုရငႅၫ္း မဆိုးလြဘူး။ ၁၀၁-၁၅၀ အၾတင္းဆိုရင္ ကိုယၡံအားေမကာင္းသူ၊ မူေလရာဂါရြိသူေၾတအၾတက္ အႏၲရာယ္ရြိတယ္။ သာမႏႅဴေၾတအၾတက္ေတာ့ သိပၼဆိုးေသးဘူး။ ၁၅၁ ေကန ၾလျႏ္သားရင္ေတာ့ သာမႏၠ္ႏ္းမာေနသူေၾတအၾတကၠိဳပဲ ေမကာင္းေတာ့ပါဘူး။

်မႏၼာနိုင္ငံရဲ့ေလထုအရေၫ္အၾသး

၂၀၁၉ ခုႏြစ္ ထုတ္်ပႏၡ္ကၱခုအရ ်မႏၼာနိုင္ငံမြာ ေလထုညစ္ညမ္းမႈနဲ႔ဆကၥပ္ၿပီး ေသဆုံးရသူေပါင္း ၂၂၀၀၀ ရြိပါသတဲ့။ (ၾဆစၨာလႏၷိဳင္ငံေအ်ခစိုက္ IQAir အျဖဲ႕အစၫ္းရဲ့ ၂၀၂၀ ခုႏြစ္ ကမၻာ့ေလထုအရေၫ္အၾသး အစီရငၡံစာ (World Air Quality Report)အရ ်မႏၼာနိုင္ငံဟာ အဆင့္ ၁၉ မြာရြိပါတယ္)။ အဲ့ဒီေတာ့ ကိုဗစ္ ၁၉ ကိုေ်ပာသလို ေ်ပာရမယၦိဳရင္ ေမၾကာကၷဲ႔၊ သို႔ေသာ္ ေမပါ့နဲ႔။ ရႏၠဳႏ္ၿမိဳ႕ရဲ့ေလထုအရေၫ္အၾသးကို Air Quality Yangon Facebook Page ေကန ေဖာ္်ေပပးေနတာရြိသလို လကၠိဳငၹဳႏ္းထဲမြာ အပလီေကးရြင္းထၫ့္ထားၿပီး ကိုယ့္ပတ္ဝႏ္းက္င္ေလထုအရေၫ္အၾသးကို သိနိုငၸါတယ္။

ေလထုညစ္ညမ္းရတဲ့ေအၾကာင္းရင္း

ေလထဲမြာပါဝင္သင့္တဲ့ ဓာတ္ေျင႕အခ္ိဳးအေဆၾတ ေ်ပာင္းကုႏႅိဳ႕ ေလထုညစ္ညမ္းရတယႅိဳ႕ ေ်ပာလို႔ရပါတယ္။ ေလထုထဲမြာ နိုက္ႀထိဳဂ္င္၊ ေအာကၦီဂ္င္၊ ကာျဗႏၵိဳင္ေအာကၦိဳဒ္၊ ေေရျင႕နဲ႔ အာျဂႏ္ ဆိုၿပီး အဓိက ဓာတ္ေျင႕ ၅မ္ိဳး ပါဝငၲယႅိဳ႕ သိရပါတယ္။ ဓာတ္ေျင႕ေၾတ သူ႔အခ္ိဳးအတိုင္း မြႏၠျႏၥာရြိေနရင္ ေလထုသႏ္႔စင္ေနပါတယ္။ မမ္ားသင့္တဲ့ဓာတ္ေျင႕ေၾတ ေလထုထဲမ္ားေနရင္ အသက္ရႉဖို႔သင့္ေတာၱဲ့ေလ မဟုတ္ေတာ့ပါဘူး။

ေလထုညစ္ညမ္းမႈတာက မီးေတာင္ေပါၾကၠဲတာတို႔ သဲမုႏၲိဳင္းတိုကၱာတို႔လို သဘာေဝၾကာင့္်ဖစၲာရြိေပမယ့္ အဓိကေကတာ့ လူေၾတလုပႅိဳ႕ ်ဖစ္ရတာပါ။ နယၷဲ႔ၿမိဳ႕ႀကီးေၾတမြာ ေလထုညစ္ညမ္းရ်ခင္း ေအၾကာင္းရင္း အနၫ္းငယ္ ၾကာ်ခားပါလိမ့္မယ္။

နယ္ၿမိဳ႕မ္ားၾတင္ ေလထုညစ္ညမ္းရသၫ့္ ေအၾကာင္းရင္း
၁။ စိုကၸ္ိဳးေရးလုပ္ငႏ္းသုံး ပိုးသတ္ေဆးနဲ႔ ဓာတ္ေ်မဩဇာမ္ား
၂။ ေတာင္ယာ၊ ေကာကၸဲသီးႏြံအႂၾကင္းအက္ႏ္ မီးရြိဳ႕်ခင္း
၃။ ထင္းမီးေၾသး်ပဳလုပ္်ခင္း
၄။ ေကာက္ရိဳး၊ မိုးႏြင့္ ေနတို႔ထိေၾတ႕မႈေၾကာင့္ ၾထကႅာေသာ မီသိႏ္းဓာတ္ေျင႕
၅။ မိုင္းလုပ္ငႏ္း (သတၱဳမိုင္း၊ ေက္ာကၼီးေၾသးမိုင္း၊ ေက္ာကၥိမ္းမိုင္း၊ ေရႊမိုင္း၊ ပယင္းမိုင္း၊ နီကယၼိဳင္း၊ ေၾကးနီမိုင္း)
ၿမိဳ႕ႀကီးမ္ားၾတင္ ေလထုညစ္ညမ္းရသၫ့္ ေအၾကာင္းရင္း
၁။ စက္႐ုံကၾထက္ေသာ မီးခိုးေျင႕မ္ား
၂။ ေမာ္ေတာ္ယာၪ္အိပ္ေဇာကၾထကၱဲ့ နိုက္ႀထိဳဂ္င္ေအာကၦိဳက္၊ ကာျဗႏၼိဳေနာကၦိဳက္၊ ကာျဗႏၵိဳင္ေအာကၦိဳက္ ဓာတ္ေျင႕မ္ား
၃။ ေဆာကႅဳပ္ေရးလုပ္ငႏ္းမ္ား
၄။ အမြိဳကၸဳံႀကီးေၾတေကနၾထက္ေနတဲ့ ေအျင႕
၅။ အိျမၲင္း မီးဖိုေခ္ာေငၠနၾထကၱဲ့ ကာျဗႏ္ေျင႕
၆။ ေဖယာင္းတိုင္၊ ေအမႊးတိုေင္အျင႕

ဘယႅိဳေဆာျင္ရက္ရင္ ေလထုညစ္ညမ္းမႈ ေလၽြာ့ခ္နိုငၼလဲ?

၁။ အမြိဳကၼီးမရြိဳ႕နဲ႔

ဘယ္အမြိဳကၠိဳမြ မီးရြိဳ႕ဖို႔ မသင့္ေတာၻဴး။ ပလတၥတစၸါရင္ ပိုေတာငၼရြိဳ႕သင့္ဘူး။ အဲဒီမီးခိုးေၾတကပါတဲ့ အဆိပ္ေျင႕ေေၾတၾကာင့္ ႏြလုံးေရာဂါ၊ ဦးေႏြာက္အာ႐ုံေၾကာေရာဂါ၊ အဆုပ္ေရာဂါနဲ႔ ၾကာရြၫ္ရႉမိရင္ ႏြလုံးေရာဂါနဲ႔ ကငၧာ်ဖစ္ေစနိုငၲယ္။
မီးမရြိဳ႕ရင္ ဒီေလာကၼ္ားတဲ့အမြိဳက္ေၾတ ဘာလုပ္ရမလဲ။
ပထေမတာ့ အမြိဳကၷၫ္းေအာင္ ကၽျႏၼတို႔ႀကိဳးစားရမြာပါ။ အမြိဳက္ေလၽြာ့ခ္ဖို႔က 5 R လို႔ သိၾကတဲ့ အခ္က္ေၾတပါပဲ။ Reduce ေလၽြာ့ခ္တာ၊ Reuse ်ပႏ္သဳံးတာ၊ Recycyle အသစၲဖႏ္်ပႏ္သဳံးတာ၊ Reject ပလတၥတစၠိဳ ်ငင္းပယၱာ၊ Return ယူၿပီးရင္ ေဆးေၾကာၿပီး ်ပႏ္ေပးတာ။
သျစ္ရကၼြိဳကႅိဳ ေအာၢဲနစ္အမြိဳကႅိဳဆိုရင္ ေ်ေမၾဆး ၾကႏၸိဳ႕စ္(compose) လုပ္ရမြာေပါ့။ ေ်ေမပၚမြာ ၃၊ ၄ ေပရြိတဲ့ ေလးေထာင့္ၾတင္းတခု ခပၲိမၲိမၲဴးမယ္။ သျစ္ရကၼြိဳက္၊ စကၠဴမြိဳက္၊ ဂ္ပၻဴးၿခံေဟာင္း၊ ကိုင္းေ်ခာက္အဖ္ားအနား၊ သစ္သားေစၾတ တလႊာခ္င္းထၫ့္မယ္။ ေအပၚက ေရဖ္ႏ္းေပးထားၿပီး သုံးေလးရကၱခါ အထက္ေအာကႅြႏ္ေပးရမယ္။ လနဲ႔ခ္ီၿပီးၾကာတဲ့အခါ အၾလႏ္ေကာင္းတဲ့ သဘာေဝ်ေမၾဆး ရမယ္။ ဒါေပမယ့္ ထမင္းက္ႏ္ ဟင္းက္ႏ္ အသိုးေၾတနဲ႔ ဆီေေပနတဲ့အရာေၾတ၊ ပလတၥတစ္ေၾတ မထၫ့္ရပါဘူး။

၂။ ေအမႊးတိုင္ေၾတ ေလၽြာ့ၿပီးၾထႏ္းမယ္

ေအမႊးတိုငၠ သစၸင္ေၾတကုႏၸါတယ္။ ေအမႊးတိုငၴကၸိဳဆိုးတဲ့ ်ခင္ေဆးေေျခၾတကို လုံးဝမၾထႏ္းဘဲ ထားမယ္။ ်ခင္ေဆးေျခက ကငၧာ်ဖစ္ေစနိုငၲဲ့အဆိပ္ေျင႕ေၾတ အမ္ားႀကီးပါတယ္။
ဒါဆို်ခငၼကိုက္ေအာင္ ဘယႅိဳလုပၼလဲ။ ကိုယ့္အိမၷားက ေရဝပၲဲ့ေနရာေၾတ၊ ေေရ်မာင္းေၾတကို ရြင္းမယ္။ ဘုရားပႏ္းအိုးေၾတကို ႏြစ္ရကၱခါ လဲမယ္။ ်ခငၼကိုက္ေအာင္ စပါးလငၷဲ႔ထုတၳားတဲ့ သဘာဝ်ခင္ေဆးေၾတ လိမ္းလို႔ ဖ္ႏ္းလို႔ရတယ္။ သနပၡါးနဲ႔ သံပုရာသီးညႇစ္ၿပီး လိမ္းတာလၫ္း ေၾတ႕ဖူးပါတယ္။

၃။ ကားေၾတနဲ႔ပတ္သကႅိဳ႕ ေလၽြာ့ခ္နိုငၲာေၾတရြိတယ္

စက္အငၢ္င္ေကာင္းေအာင္်ပငၧငၹိဳ႕ အိပ္ေဇာေကန မီးခိုးမၾထက္ေအာငႅဳပၹိဳ႕က ကားစီးသူေၾတရဲ့ တာဝႏၸါ။ အ်ပျငၴကၥရာရြိတာေၾတ စုထား၊ ကားနဲ႔ေတခါကၱၫ္းၾထက္ၿပီး ေဆာျင္ရကၥရာရြိတာေၾတ အကုႏ္ေဆာျင္ရက္။ ကိုယ့္ေၾကာင့္ ကာျဗႏၵိဳင္ေအာကၦိဳက္၊ နိုက္ႀထိဳဂ္င္ေအာကၦိဳက္ အၾထကၷၫ္းေအာင္ လုပ္ရမြာပါ။ ကာျဗႏ္ေ်ခရာနၫ္းေအာင္ ထိႏ္းသိမ္း်ခင္းေပါ့။
ကိုယၸိဳငၠားမစီးဘဲ အမ္ား်ပၫ္သဴစီးတဲ့ ဘတၥၠားကို စီးပါလို႔ သာမႏ္အခ္ိႏ္ေၾတမြာ ေ်ပာလို႔ေရပမယ့္ ကိုဗစ္ ၁၉ ဗိုင္းရပၥ္အခ္ိႏၠာလမြာေတာ့ ဘတၥၠားထဲမြာ လူေၾတနီးကပ္ေနနိုငၲဲ့အၾတက္ ဆင္်ခင္ၾကရမြာပါ။

၄။ လၽြပၥစၠိဳ ေလၽြာ့သုံးဖို႔ ေအလ့အက္င့္လုပ္ရမြာပါ

ေက္ာကၼီးေၾသး မီးေလာင္ေစရာကရတဲ့ လၽြပၥစၶာတ္အား၊ အမြိဳကၼီးရြိဳ႕စက္(incinerator) ေကနထုတႅဳပၲဲ့ လၽြပၥစ္၊ ေရအားလၽြပၥစ္ စတဲ့ လၽြပၥစၴဳတႅဳပၼႈလုပ္ငႏ္းေေၾတၾကာင့္ ေလထုညစ္ညမ္းပါတယ္။ ေလထုသႏ္႔စင္ေစခ္င္ရင္ လၽြပၥစၠိဳ ကၽျႏၼတို႔ေလၽြာ့သုံးရမယ္။ မလိုအပၻဲ ပႏၠာ၊ မီးေၾတျဖင့္ထားတာမ္ိဳး၊ ၾကႏၸ္ဴတာနဲ႔ ႐ုပ္်မင္သံၾကားေၾတကို အဆင့္သင့္ေအနအထား (standby) လုပၴားတာမ္ိဳး ေရြာင္ရမယ္။ ပါဝါခလုပ္်ဖဳတ္ရမယ္။ ညအိပ္ရင္ မီးပိတ္ရမယ္ စသၫ္်ဖင့္ေပါ့။
အစိုးရအျဖဲ႕အစၫ္းေအနနဲ႔ သႏ္႔စငၲဲ့လၽြပၥေစ္ရအာင္၊ ေေနရာင္်ခၫၷဲ႔သုံးတဲ့ ဆိုလာျစမ္းအင္ လၽြပၥစၠိဳ ေဆာျင္ရကၷိဳင္ရင္ အတိုင္းထက္အၾလႏ္ ေကာင္းမြာပါ။

၅။ သစၸင္ေၾတစိုက္ရမယ္။

သစၸင္သျစ္ရကၠ ကာျဗႏၵိဳင္ေအာကၦိဳကၠိဳ စုပ္ယဴၿပီး ေအာကၦီဂ္ငၠိဳ ်ပႏၴဳတ္ေပးတယ္။ လူနဲ႔သစၸငၠ တကယ့္ကို အ်ပႏ္အလြႏ္အက္ိဳးေပးတာပါ။ သစၸင္ေၾတကို ကမၻာႀကီးရဲ့အဆုပႅိဳ႕ တငၥားၾကတာကို ၾကားဖူးၾကမြာပါ။ သစၸင္ေၾတက ကမၻာႀကီးရဲ့အသၫ္းလၫ္း်ဖစ္သတဲ့။ ဆာလၹာဒိုင္ေအာကၦိဳက္၊ နိုက္ႀထိဳဂ္င္ေအာကၦိဳကၷဲ႔ အဆိပ္ေျင႕ေၾတကို သူ႔အျရက္ေၾတက စုပ္ယဴသႏ္႔စင္ေပးလိုကၱာမို႔ လူ႔အသၫ္းနဲ႔တငၥားၾကတယ္။ လူ႔အသၫ္းကလၫ္း လာသမၽြ အဆိပ္ေၾတအကုႏၥဳပ္ယဴၿပီး ်ပႏ္သႏ္႔စင္ေပးရတာကိုး။

က္ႏ္းမာေရးအၾတက္ အၾလႏ္အႏၲရာယ္ႀကီးတဲ့ ပီအမ္ ၂.၅ အမႈႏ္ေၾတကို သစၸင္ေၾတက နၫ္းႏြစၼ္ိဳးနဲ႔ ေလၽြာ့ခ္ေပးနိုငၸါတယ္။

ပထမနၫ္းက အမႈႏ္အမႊားပီအမ္ေလးေၾတ အုပၥဳလိုကၠိဳ ်ပႏ္႔က္ဲၾသားေအာင္ သျစ္ရက္သစၠိဳင္းေၾတက ျခဲေပးလိုကၸါတယ္။ ်ပႏ္႔ၾသားတဲ့အခါ ေလနဲ႔ေရာၿပီးေတာ့ ပါဝငၼႈ ပမာဏက္ဲၾသားပါတယ္။ ေေရဖ္ာ္သလို ေလနဲ႔ေဖ္ာ္ေပး (dilute)လိုကၱာေပါ့။ လူ႔အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္းထဲကို အစုလိုက္အ်ပဳံလိုက္ မဝင္ေတာ့ဘူးေပါ့။

ဒုတိယနၫ္းေကတာ့ သျစ္ရကၼြာ အနယၳိဳငၠျပ္သားတာပါ။ အဲဒီအမႈႏ္ေၾတက ေဖယာင္းဆႏၧႏ္ သျစ္ရကၷဲ႔ ေအမႊးအမၽြင္ေလးေၾတရြိတဲ့ သျစ္ရကၼြာ ကျပ္သားၿပီး မိုးျရာလာတဲ့အခါ ေရနဲ႔အတူေပ္ာၦင္းၾသားပါတယ္။ သျစ္ရက္အျရယ္အစားနဲ႔ သစၸင္ရဲ့ ျရက္အဳပၼိဳး (canopy) ေအပၚမြာလၫ္း မူတၫၸါတယ္။ ျရက္အဳပၼိဳးႀကီးေလ အမႈႏ္အမႊားေၾတကို တားဆီးထားဖို႔ ပိုအျစမ္းထက္ေလပါ။

ဒါေၾတေကတာ့ ကၽျႏၼတို႔ တဦးခ္င္း၊ တအိမၡ္င္း၊ တရျပၠကၡ္င္း ေဆာျင္ရကၷိဳငၲဲ့ အရာေၾတပါ။
(၅.၅.၂၀၂၀ ရက္ေန႔ၾတင္ ဂ္ဴး ေရးသားသၫ့္ “ပိုေကာင္းတဲ့ေလ ပိုေကာင္းတဲ့က္ႏ္းမာေရး” မြ ထုတ္ႏုတၱင္်ပပါသၫ္။)